O Boletim do Museu Provincial de Lugo inclui no seu número X a lenda mais difundida sobre a origem do topónimo da Fonsagrada:
Antes a Virgen de Fonsagrada taba na Pobra de Burón. Alí taba o juzgado e o ayuntamiento, taba todo; era unha gran puebla. E despois o cura vía aí un bon sitio, aí pa riba, para donde ta A Fonsagrada, e había unha fonte milagrosa alí, que hoi non beben nin as vacas nela, e corre, pero parece que é ruín a auga. E [o cura] levaba a Virgen para alí.
E veña, iban por ela para Puebla de Burón pero a Virgen volvía a marchar de noite pró Carballal, prá Fonsagrada. E dixeron:
—Bueno, hai que lle facer unha ... . Entonces, a Virgen non quere parar aiquí. E dixo o cura: —Hai que lle facer unha capilla arriba onda a fonte. Que é onde ta.
E levárona para alí e por eso ven hoi o nombre de Fonte Sagrada
A Fonsagrada é, portanto, um topónimo de origem transparente: o seu étimo latino é FONTE SACRATA. A redução da primeira parte do topónimo em fon- é muito comum em toda a geografia galega (Fonfría, Fonmiñá…). No entanto, este apócope não foi geral, pois existem vários lugares ditos Fonte Sagrada registados na Galiza (Arzúa, Melide, Trabada, Ribadeo, Pontenova…)
Por sua vez, a forma sagrada da segunda parte pode referir-se a algum tipo de nascente ou fonte cujas águas tivessem sido objeto de algum rito ou atributo milagroso, muito provavelmente pagão e que posteriormente fosse cristianizado, como muitos dos ritos ainda preservados por esta terra. Acontece também que a fonte a que atribuem a origem, localizada atrás da igreja de Santa Mariña, tem uma iluminação única na madrugada de 21 de junho, o que pode levar a pensar na existência do rito ao redor da fonte desde os tempos antigos.
As tautologias, ou seja, a repetição de uma mesma ideia expressa de diferentes formas, são um fenómeno…
Muitas vezes reparamos nesta secção naquelas joias toponímicas que, por serem únicas, se destacam entre os mais de 42.000 topónimos que…