Toponimízate 2026 volve percorrer Galicia na súa novena edición para salvagardar o noso patrimonio toponímico

A campaña de divulgación da toponimia galega Toponimízate. Falámosche dos nomes da túa terra volverá percorrer o país neste ano 2026 para concienciar a poboación galega do gran valor cultural dos nosos nomes lugar e promover a súa salvagarda a través da plataforma colaborativa Galicia Nomeada. 

A iniciativa, coordinada pola Real Academia Galega e financiada pola Secretaría Xeral da Lingua da Xunta de Galicia, visitará nesta novena edición doce novos concellos co fin de sumar persoas e entidades aos máis de 4.300 colaboradores que xa participan no proxecto Galicia Nomeada e que levan introducido na plataforma preto de 110.000 microtopónimos, isto é, nomes montes, terras, fontes, camiños, regos, penedos, praias... 

A Cidade da Cultura de Santiago de Compostela acolleu esta mañá a presentación da Campaña Toponimízate 2026 nunha rolda de prensa en que interviron o presidente da Real Academia Galega, Henrique Monteagudo; o secretario xeral da Lingua, Valentín García; a subdirectora xeral de Planificación e Dinamización Lingüística, María Coutinho; e mais o encargado de impartir as charlas, Vicente Feijoo, coordinador técnico do proxecto Galicia Nomeada e do Seminario de Onomástica da RAG.

O presidente da Real Academia Galega, Henrique Monteagudo, animou a veciñanza e as asociacións dos concellos implicados na nova edición de Toponimízate a asistir ás charlas e se sumar a Galicia Nomeada. “Alén de poñermos en valor a importancia histórica e cultural da toponimia, con esta iniciativa tamén se potencia a función que exerce este valioso herdo como unha maneira de vincular afectivamente a xente coa terra”, destacou. O presidente da RAG referiuse ademais á función informativa duns encontros nos que haberá ocasión de comentar os cambios rexistrados na actualización do Nomenclátor de Galicia, levada a cabo polo Seminario de Onomástica da Academia e recentemente aprobada pola Xunta de Galicia.

O secretario xeral da Lingua, Valentín García, salientou en termos similares a “importancia da implicación de toda a poboación coa conservación e recuperación dun dos nosos maiores tesouros, que é a toponimia”. “Así quedou demostrado co traballo realizado para actualizar o Nomenclátor de Galicia, onde foi de grande axuda a colaboración cidadá para xeorreferenciar unha gran cantidade de microtopónimos e recoller a tradición oral asociada aos nomes dos nosos lugares”, engadiu.

Pola súa banda, a subdirectora xeral de Planificación e Dinamización Lingüística, Maria Coutinho, quixo pór en valor a colaboración canalizada a través de Galicia Nomeada "para recuperar do esquecemento todos os nosos nomes de lugar"

Vicente Feijoo informou aos asistentes dos bos resultados desta campaña divulgativa nas 8 edicións que xa se levan executado, dos contidos que trata en cada unha das charlas e dos seus obxectivos.

Desenvolvemento de cada charla Toponimízate

Cada un dos relatorios de que consta a campaña Toponimízate está formado por diferentes partes. Primeiro faise unha introdución xeral para que as persoas asistentes coñezan a riqueza toponímica que ten o noso país, un patrimonio que, pola contra, corre risco de perderse debido aos cambios de uso do territorio, o abandono dos modos de vida tradicionais e o despoboamento que vive Galicia nas últimas décadas. 

Tras esta presentación, a continuación explicarase minuciosamente o funcionamento da aplicación colaborativa Galicia Nomeada, coa que a veciñanza poderá engadir na plataforma os topónimos que coñeza e a tradición oral vencellada a eles. 

A seguir falarase das utilidades prácticas para a Administración, o mundo da investigación e para a sociedade en xeral, desta información cultural, unha vez está xeorreferenciada e normativizada. 

Por último, cada obradoiro pecharase cunha parte en que se tentará deitar luz sobre a o orixe e significado dos nomes de parroquias e aldeas que forman parte de cada concello. Neste último apartado, o equipo técnico do Seminario de Onomástica da Real Academia Galega elaborou arredor de 1.500 etimoloxías para o que contou coa colaboración do académico numerario da RAG e profesor da Universidade de Vigo, Gonzalo Navaza. Como novidade da edición deste ano, Vicente Feijoo mencionará os cambios que se introduciron na última versión do Nomenclátor de Galicia relativos a cada concello que se visite e explicará a motivación desas mudanzas. 

Concellos que visitará a campaña Toponimízate 2026

Este mesmo mes de abril comezará a campaña Toponimízate 2026, que se prolongará ata outubro. O concello encargado de abrir o pano será Moraña o mércores 22 de abril, nunha cita que terá lugar no Multiusos de Moraña a partir das 11:00 horas e á que está convidado o CPI Santa Lucía do municipio. Tras o concello pontevedrés seguirán 5 novas citas nos meses de maio e xuño: Poio (sábado 9 de maio a partir das 11:00 horas na Escola do Campo de Combarro); Xunqueira de Ambía (venres 15 de maio a partir das 19:00 nas Escolas Vellas) e Valdoviño (venres 29 de maio a partir das 19:30 horas na Casa da Cultura); Betanzos (venres 5 de xuño a partir das 19:30 no salón azul do Arquivo Municipal de Betanzos); e Baleira (venres 26 de xuño a partir das 19:00 no Centro Sociocultural do Cádavo).

Tras a pausa estival, a campaña Toponimízate visitará outros 6 concellos galegos: Quiroga (venres 28 de agosto a partir das 19:00 na Casa da Cultura); Paradela (venres 4 de setembro a partir das 19:30 no Centro Sociocultural Manuel Oreste); O Pereiro de Aguiar (venres 11 de setembro a partir das 19:30 no Centro de Maiores dos Gozos); O Bolo (venres 25 de setembro a partir das 19:00 na sala Coworking da Antiga Casa Cuartel do Bolo); As Neves (venres 2 de outubro a partir das 20:00 no Mercado das Neves); e pechará a campaña 2026 o concello coruñés de Boimorto o venres 9 de outubro a partir das 11:00 na Casa da Cultura nunha cita que unirá o alumnado do CPI Armando Cotarelo Valledor e as persoas usuarias do Centro de Maiores do concello. 

Criterios de selección dos concellos onde se realizarán as charlas Toponimízate

Para a elección dos doce concellos que participan nesta edición da campaña Toponimízate tivéronse en conta tres criterios principalmente: o estado de recolleita da súa toponimia tradicional; a ameaza que supón o despoboamento para a perda desta patrimonio; e, por último, o propio interese que amosaron as corporacións municipais ou outras entidades culturais e veciñais en que a campaña visitase o seu municipio. Neste último caso están concellos como Betanzos, Valdoviño, O Pereiro de Aguiar, Xunqueira de Ambía ou Moraña, que contactaron coa Real Academia Galega ou coa Secretaría Xeral da Lingua e amosaron o seu interese nas charlas para poder colaborar no proxecto Galicia Nomeada. 

En todos os concellos anteriores dáse, ademais, a circunstancia de que non foron obxecto de recollida cando estaba activo o Proxecto Toponimia de Galicia (PTG 2000-2011), polo que teñen a maior parte do seu territorio sen rexistrar os microtopónimos, o que supón un risco para a conservación deste patrimonio cultural. Nesta mesma situación están os concellos de Poio, Baleira, Boimorto, Quiroga, O Bolo, As Neves e Paradela. En todos eles buscarase a implicación da veciñanza e dos centros de ensino, onde os houber, para que se sumen ao proxecto colaborativo Galicia Nomeada.
Tras o remate da campaña deste ano, xa serían uns 120 concellos galegos os que recibiron a campaña Toponimízate nas súas nove edicións, todos eles integrados na Rede de Dinamización Lingüística da Secretaría Xeral da Lingua.